Zagadnienia związane z tematyką odpadów weterynaryjnych, czyli m.in. utylizacją leków i zużytego sprzętu w klinikach weterynaryjnych są skomplikowane, lecz niezmiernie istotne. Odpady takie z uwagi na ich specyficzne właściwości niosą niebezpieczeństwo skażenia środowiska i zagrożenia epidemiologicznego



Zagadnienia związane z odpadami należy rozpatrywać w szerokim kontekście uwzględniającym specyfikę funkcjonowania klinik weterynaryjnych, rozmaite źródła ich powstawania oraz oddziaływania na ludzi i środowisko.

 

Podstawowe regulacje prawne

Źródeł regulacji należy szukać m.in. w Ustawie z dnia 27 kwietnia 2001 r. o odpadach (dalej: „Ustawa”). Na mocy tej Ustawy wydano szereg innych aktów prawnych, a zestawienie najważniejszych, obowiązujących rozporządzeń dotyczących odpadów weterynaryjnych obejmuje m.in.: Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 23 grudnia 2002 r. w sprawie dopuszczalnych sposobów i warunków unieszkodliwiania odpadów medycznych i weterynaryjnych, Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 23 grudnia 2002 r. w sprawie rodzajów odpadów medycznych i weterynaryjnych, których poddawanie odzyskowi jest zakazane, a także Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 27 września 2001 r. w sprawie katalogu odpadów. Przede wszystkim w tych aktach prawnych należy szukać szczegółowych regulacji dotyczących kwestii związanych z utylizacją leków i zużytego sprzętu w klinikach weterynaryjnych.

 

Czym są odpady weterynaryjne? Leki, zużyty sprzęt i inne

Przez odpady weterynaryjne rozumie się odpady powstające w związku z badaniem, leczeniem zwierząt lub świadczeniem usług weterynaryjnych, a także w związku z prowadzeniem badań naukowych i doświadczeń na zwierzętach. Zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia 27 września 2001 r. w sprawie katalogu odpadów zalicza się do nich m.in. odpady z diagnozowania, leczenia i profilaktyki weterynaryjnej, tj.:

  • narzędzia chirurgiczne i zabiegowe oraz ich resztki;
  • inne odpady, które zawierają żywe drobnoustroje chorobotwórcze lub ich toksyny oraz inne formy zdolne do przeniesienia materiału genetycznego, o których wiadomo lub co, do których istnieją wiarygodne podstawy do sądzenia, że wywołują choroby u ludzi i zwierząt;
  • chemikalia, w tym odczynniki chemiczne, zawierające substancje
  • niebezpieczne, a także inne chemikalia;
  • leki cytotoksyczne i cytostatyczne oraz inne leki.

W skład odpadów weterynaryjnych wchodzą zatem: odpady w postaci krwi i jej produktów, różnego rodzaju ostre przedmioty (skalpele, igły, strzykawki, pipety), odpady powstałe przy zabiegach (materiały opatrunkowe, rękawice chirurgiczne, gąbki), odpady biologiczne i materiały zanieczyszczone krwią i wydalinami od zwierząt, odpady niebezpieczne (farmaceutyki), szczątki, kultury mikrobiologiczne.

 

Odpady weterynaryjne – w każdej klinice

Ustawa z dnia 18 grudnia 2003 r. o zakładach leczniczych dla zwierząt przewiduje, że podmiot prowadzący zakład leczniczy dla zwierząt jest obowiązany do dbałości o ochronę środowiska oraz do ewidencjonowania i magazynowania odpadów na zasadach określonych w odrębnych przepisach. Z kolei na podstawie Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 16 sierpnia 2004 r. w sprawie wymagań dla klinik weterynaryjnych klinikę weterynaryjną wyposaża się m.in. w pojemniki na odpady, w tym na odpady weterynaryjne.

Należy pamiętać, iż według Ustawy ten, kto podejmuje działania powodujące lub mogące powodować powstawanie odpadów, powinien takie działania planować, projektować i prowadzić tak, aby:

  • zapobiegać powstawaniu odpadów lub ograniczać ilość odpadów i ich negatywne oddziaływanie na środowisko przy wytwarzaniu produktów, podczas i po zakończeniu ich użytkowania;
  • zapewniać zgodny z zasadami ochrony środowiska odzysk, jeżeli nie udało się zapobiec powstawaniu odpadów;
  • zapewniać zgodne z zasadami ochrony środowiska unieszkodliwianie od- Odpady weterynaryjne – utylizacja leków i zużytego sprzętu w klinikach. Wybrane aspekty prawne Zagadnienia związane z tematyką odpadów weterynaryjnych, czyli m.in. utylizacją leków i zużytego sprzętu w klinikach weterynaryjnych są skomplikowane, lecz niezmiernie istotne. Odpady takie z uwagi na ich specyficzne właściwości niosą niebezpieczeństwo skażenia środowiska i zagrożenia epidemiologicznego Tekst : Karol Ciszak , Senior Associate, Deloitte Legal październik 2011 | biznes weterynaryjny prawo i biznes | 29 padów, których powstaniu nie udało się zapobiec lub których nie udało się poddać odzyskowi.

 

 

Prawidłowe unieszkodliwianie odpadów, w sposób zgodny z obowiązującymi przepisami prawa, powinno stanowić jeden z priorytetów w prowadzeniu odpowiedzialnej i nowoczesnej praktyki weterynaryjnej

 

Posiadacz odpadów jest obowiązany w pierwszej kolejności do poddania ich odzyskowi, a jeżeli technologicznie jest on niemożliwy lub nie jest uzasadniony z przyczyn ekologicznych lub ekonomicznych, to odpady te należy unieszkodliwiać w sposób zgodny z wymaganiami ochrony środowiska oraz planami gospodarki odpadami. Na gruncie Rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 23 grudnia 2002 r. w sprawie rodzajów odpadów medycznych i weterynaryjnych, których poddawanie odzyskowi jest zakazane, odpady, które zawierają żywe drobnoustroje chorobotwórcze lub ich toksyny oraz inne formy zdolne do przeniesienia materiału genetycznego, o których wiadomo lub co do których istnieją wiarygodne podstawy do sądzenia, że wywołują choroby u ludzi i zwierząt, chemikalia, w tym odczynniki chemiczne, zawierające substancje niebezpieczne, a także leki cytotoksyczne i cytostatyczne należą do rodzaju odpadów weterynaryjnych, których poddawanie odzyskowi jest zakazane. Odpady, które nie mogą być poddane odzyskowi lub unieszkodliwiane w miejscu ich powstawania, powinny być, uwzględniając najlepszą dostępną technikę lub technologię, przekazywane do najbliżej położonych miejsc, w których mogą być poddane odzyskowi lub unieszkodliwione.

 

Leki jako odpady niebezpieczne

Należy podkreślić, iż niewykorzystane bądź przeterminowane produkty lecznicze sklasyfikowane są jako odpady niebezpieczne i powinny zostać w odpowiedni sposób zutylizowane. Takim samym regułom podlegają farmaceutyki, które nadal zachowują termin ważności, lecz są już – z różnych względów – bezużyteczne. Także leki stanowią potencjalne zagrożenie dla zdrowia i życia człowieka oraz otaczającego nas środowiska. Ze względu na szkodliwość tej grupy odpadów ich unieszkodliwianie ma na celu zminimalizowanie zagrożeń wynikających z ich kontaktu ze środowiskiem i ludźmi. Celom tym służy utylizacja termiczna dokonywana w specjalnych spalarniach odpadów.

 

Jak utylizować?

Zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 23 grudnia 2002 r. w sprawie dopuszczalnych sposobów i warunków unieszkodliwiania odpadów medycznych i weterynaryjnych należą do nich: termiczne przekształcanie odpadów w instalacjach lub urządzeniach zlokalizowanych na lądzie, autoklawowanie, dezynfekcja termiczna, działanie mikrofalami, a także inna obróbka fizyczno-chemiczna. Unieszkodliwianie odpadów weterynaryjnych musi spełniać trzy podstawowe zadania, pożądane jest, by zachodziły w jednym procesie:

  • Likwidacja zagrożenia infekcyjnego wszystkich typów odpadów wchodzących w skład odpadów weterynaryjnych;
  • neutralizacja niebezpiecznych związków pochodzących z niezużytych lub przeterminowanych lekarstw i odczynników chemicznych;
  • spopielenie odpadów zawierających tkankę, a powstała w wyniku tego procesu pozostałość nie powinna być identyfikowalna w kształcie.

Należy zaznaczyć, iż Ustawa o odpadach przewiduje zakaz unieszkodliwiania zakaźnych odpadów weterynaryjnych innymi metodami niż te, które prowadzą do obniżenia zawartości ogólnego węgla organicznego do 5% w tych odpadach. Zakazuje się unieszkodliwiania tych odpadów przez ich współspalanie. Ponadto, posiadacz odpadów medycznych lub odpadów weterynaryjnych, prowadzący unieszkodliwianie tych odpadów, jest obowiązany do prowadzenia tych procesów oraz do ich monitoringu, zgodnie z odpowiednimi wymaganiami prawa ochrony środowiska.

 

Nie utylizujesz – zapłacisz więcej

W świetle Ustawy zakazuje się zbierania odpadów weterynaryjnych o właściwościach zakaźnych poza miejscami ich wytwarzania. Wytwórca zakaźnych odpadów weterynaryjnych (tj. każdy, którego działalność powoduje powstawanie takich odpadów, czyli np. klinika weterynaryjna) zobowiązany jest do bezzwłocznego dostarczenia wytworzonych odpadów do odpowiednio przystosowanych do tego celu pomieszczeń spełniających wymagania w zakresie magazynowania takich odpadów. Z nieprzestrzeganiem zasad utylizacji związane są konsekwencje karne. Kto wbrew zakazowi termicznie przekształca odpady poza spalarniami odpadów lub współspalarniami odpadów podlega karze aresztu albo grzywny. Takiej samej karze podlega również ten, kto unieszkodliwia zakaźne odpady medyczne lub zakaźne odpady weterynaryjne innymi metodami niż te, które prowadzą do obniżenia zawartości ogólnego węgla organicznego do 5% w tych odpadach lub unieszkodliwia je przez ich współspalanie.

 

Odpowiedzialna utylizacja

Prawidłowe unieszkodliwianie odpadów (w sposób zgodny z obowiązującymi przepisami prawa) powinno stanowić jeden z priorytetów w prowadzeniu odpowiedzialnej i nowoczesnej praktyki weterynaryjnej. Ze względu na stopień skomplikowania dyskutowanej materii w niniejszym artykule przedstawiono jedynie ogólny zarys części zagadnień związanych z problematyką utylizacji odpadów weterynaryjnych. Złożoność tej kwestii skutkuje koniecznością przyjęcia kompleksowych rozwiązań, które mogą ułatwić funkcjonowanie każdej lecznicy. Jednym z możliwych sposobów jest outsourcing i wykorzystywanie (w celu utylizacji odpadów) podmiotów profesjonalnie zajmujących się ich unieszkodliwianiem. W przypadku wyboru takich rozwiązań należy wszakże pamiętać, aby odpady przekazywane były firmom posiadającym stosowne decyzje i zezwolenia na prowadzenie tego rodzaju działalności.

 

 

Bibliografia : Odpady medyczne i weterynaryjne – warunki unieszkodliwiania, Zbigniew Grabowski, Grzegorz Wielgosiński (materiały Ministerstwa Środowiska, www.mos.gov.pl).